Açtım Perdeyi Turnayı Gördüm

Yozgat'ın Keller Köyü'nde 1915 tehcirinden önce Hayrebit Ağa diye şöhret bulmuş ve muhitinde hatırı sayılır birisi vardır. İşlemediği bir cinayetten suçlanır. Cinayetle alakası olmadığını söylese de ihbar edilerek yakalatılır. Kayseri Cezaevinde mahkum edilir. Suçsuzluğunu ispatlayabilmek için hapisten kaçmaya karar verir ve kaçar. Yolu üzerinde bir kayanın dibine oturmuş hem saklanıp hem dinlenirken üzerinden turna katarı geçer. Hayrebit Ağa duygulanır ve şu satırları söyler.1

Aman açtım perdeyi de durnamı gördüm

Aman Allah aşkına da bir selam verdim

Aman yar yüzünden de artıyor efkarım derdim

Durna ben mahkumum avcı değilim

Aman durnam gider isen bizim ellere

Aman benden selam söylen koca Keller'e

Aman söyleyin derdimi de esen yellere

Durnam ben mahkumum avcı değilim

Sabri Uysal, "Mahalli Sanatçı Hacı Taşan'ın Ardından" adlı makalesinde; Hacı Taşan'ın ağzından şöyle bir anekdot zikretmektedir: "Necati adında çok sevdiğim bir arkadaşım vardı. Kırıkkale'de hapse düştü. Ziyaretine gider gelirdim. Bir gidişimde "Hacı, içerde dolaşırken pencereden baktım ki bir turna kafilesi gidiyor, duygulandım, bir dörtlük yazdım. Şunun sonunu da sen getir" dedi. Bunun üzerine oturup şiiri tamamladım ve sazımla da çalıp söylemeye başladım."2

Her ne kadar Hacı Taşan böyle nakletmişse de bu uzun havanın çok eski olması ihtimali kuvvetlidir. Çünkü Muharrem Ertaşı'n kendi sesinden aynı ezgiyle okuduğu kayıtlara rastlamaktadır. Muharrem Ertaş sadece şu dörtlüğü okumaktadır:

Bir çift durna gördüm yolda yorulmuş

Avcı vurmuş kanatları kırılmş

O da benim gibi yardan ayrılmış

Ben mahkumum avcı değilim durnalar

Muharrem Ertaş'ın, Hacı Taşan'dan yaş itibariyle büyük olması ve ona ustalık etmesi bu rivayeti çürütmektedir. O dönem sanatçılarında bu tarz eserlerin üzerinde oynama ve eksiklikleri tamamlama geleneği çoktur. Ancak Hacı Taşan, şiir yazma özelliği ile öne çıkan birisi değildir. Hapse giren arkadaşının "Turnam" türküsü hafızasında kalmış ve nakletmiş olma ihtimali daha yüksektir.

Baki Yaşa Altınok'un anlattığı "Turnam" adlı bozlağın hikayesi ise şöyledir: "1930-1940 yılları arasında Delice İlçesi'ne bağlı Yeniyapan Köyü'nde hatırı sayılı bir kişidir Ali Efendi. Kendisini çekemeyen bazı kişilerce Cumhuriyet aleyhtarlığı ile suçlanarak Ankara'ya getirilir ve hapishane olarak kullanılan Taşhan'a konur. Ali Bey, Taşhan'da kaldığı sürece odanın penceresinden bakarken turnaları görüp efkarlanır ve aşağıdaki türküyü söyler."3

Yukarıdaki dörtlüklere ilave olarak aşağıdaki dörtlükler gerek Baki Yaşa Altınok gerekse Sabri Uysal'ın 1980 yılında Hacı Taşan'ın kendisinden derlediği gibidir.

Turnam ötmez misin sıla dışında

Hasretlik gurbetlik vardır başımda

Giymişim cezamı şu genç yaşımda

Turnam ben mahkumum avcı değilim

Yel vurdukça açılıyor sırmalar

Mor zülüfler ak gerdanı tırmalar

Katar katar olmuş gökte giden turnalar

Turnam ben mahkumum avcı değilim

Beri gel beri de küçük sıtkı bütünüm

Yanarım yanarım çıkmaz tütünüm

Elleri koynunda ben bir yetimim

Turnam ben mahkûmum avcı değilim

Bazen efkar gelir bazen gam gitmez

Sılamın üstünde turnalar ötmez

Ele düğün bayram da bende gam gitmez

Turnam ben mahkûmum avcı değilim

Baki Yaşa Altınok'un kitabında bunlara ilaveten şu dörtlük yer almaktadır:

Turnam havalanmış yüksekte uçar

Çığrışır dolanır pek dertli öter

Burada bir suçsuz Ali Bey yatar

Turnam ben mahkumum avcı değilim

HABİP COŞKUNSOY

Kaynaklar:

1- (Hikayenin kaynağı: Y. Bahri Kapusuzoğlu, Burhanettin Kapusuzoğlu, M. Atilla Kapusuzoğlu) Burhanettin Kapusuzoğlu, Bozoknağme (Demdir Bu Dem), s.125

2-Sabri UYSAL, "Mahallî Sanatçı Hacı Taşan'ın Ardından", Türk Halk Müziği ve Oyunları, Folklor Dergisi, C. 1, S. 7, Temmuz- Ağustos-Eylül 1983, Ankara, s. 289.

3-Dr. İdris Karakuş, Türk Kültüründe Bozlaklar I, s. 1-2. (Baki Yaşa Altınok, age., s. 291-292.)