Cerit Irakka'dan Sökün Edince

Orta Anadolu'dan, Suriye'nin Halep Şehri'ne bağlı Rakka İlçesi'ne sürgün edilen Türkmenler, çöl havasına dayanamayarak geri dönüp dağınık obalar halinde yaşamışlardır.

1691 yılında çıkan bir fermanla Rakka'da iskana zorunlu tutulmuşlardır. Ancak Türkmenler yine kaçmayı başarmışlardır.

Suriye Valiliği'ne yeni atanan Yusuf Paşa, Türkmenler'i tekrar götürmek için harekete geçmiş ve Türkmen Beyleri'ni kılıçtan geçirerek darmadağın etmiştir. Türkmen Aşiretler özellikle Firuz Bey'e bağlı olanlar doğrudan Anadolu'ya geçemeyince İran'a (Acem) geçmişlerdir.

Benden selam söylen Keskin Eli'ne

Güzel Kırşehir'e Malya Çölü'ne

Kırlangıç Eteği Seyfe Gölü'ne

Firuz Bey Acem'e göçtü turnalar

Acem'den bir yolunu bulup anayurtlarına dönen Türkmenler, geçiş serencamı esnasında başlarından geçenleri haykırırlar:

Şu Denek Dağı'nın baharı yazı

Ötüşür, çağırır, Seyfe'nin kazı

Ne yaman ağlattı Edna Bey bizi

Firuz Bey'im nerde kaldı duy kuğu

Cerit Oymağı, Anadolu'ya Antep ve Hatay üzerinden geçerken Fettah Bey'in kızına Urban Arapları'nın Bey'i talip olur. Fettah Bey kızını vermez. Aralarında kavga çıkar. Ceritler Araplar'ı yenerek yollarına devam eder. Diğer yandan Hatay'dan geçiş yapan Ceritler'den meskun Türkmenler'in beyi Mürseloğlu "Yol geçit parası" ister. Fettah Bey başkanlığındaki Türkmenler "Paramız yok" deyince karşılığında kız isterler. Vermeyince de kavga çıkar. Bu olayı Kul Sadun şöyle dile getirir:

Gel edek kavgayı etme bahane

Kuzgunun tırnağı değmez şahana

Mürseloğlu sığdırmazlar cihana

Kolu bantlı delilerim var iken

Döndün mü dönesi benden yüzünü

Fettah Bey'im kara yazar yazını

Mürseloğlu ister Cerit kızını

Aslan gibi yiğitlerim var iken

Kul Sadun'un seçelim yozları

Dar eydim şu konduğun düzleri

Sana yar olur mu Cerit kızları

Gözü kanlı Ceritlerim var iken

Bu kavgada Mürseloğlu yenilmiş, Fettah Bey yaralanmış ve daha sonra da ölmüştür. Nizip tarafından da Ceritlerin yolunu Avşarlar kesmiş, çıkan kavgada Avşarlar büyük kayıplar vermiştir. Dadaloğlu bu durumu şöyle dile getirmektedir:

Dadaloğlu bu iş böyle olmadı

Akıllımız delimize uymadı

Bire Cerit burda yerin kalmadı

Urumeli Kırşehir'dir yolunuz

Cerit oymağının bu macera dolu göçünü Kul Yusuf şöyle anlatır:

Cerit Irakka'dan sökün edince

Açılsın Urum'a yolu Cerit'in

Silsüpüroğlu Fettah Bey'im ölünce

Kırıldı kanadı kolu Cerit'in

Toplansın aşiret birlik olalım

Biz bir zaman Elbeyli'de kalalım

Konuşalım bir karara varalım

Bozulmadan gitsin eli Cerit'in

Yüz atlımız daim ileri gitsin

Sağına soluna çok dikkat etsin

Pılışka vermeden menzile yetsin

Ziyaret'ten aşsın yolu Cerit'in

Çekin göçü de Urum'a dönün

Birecik altından Fırat'a inin

Azgındır suları keleğe binin

Bozaklı'da akar seli Cerit'in

Sineği çok Nizip Ovası'na varmayın

Pusu vardır Şar Dağı'na girmeyin

Mürseloğlu kız istiyor vermeyin

Koklatman yadlara gülü Cerit'in

Koç Dağı'na çıktığınız duyarlar

Her tarafa çaşıt pusu koyarlar

Yüz atlımız bin atlıya sayarlar

Düşmana nasip olmaz malı Cerit'in

Berikanlı, Terikanlı semtimize gelemez

Kılıç çalıp önümüzde duramaz

Yolumuza çıkıp bacın alamaz

Onlardan sorulmaz halı Cerit'in

Seyfe'nin karşısı koca cebeldir

Cebeli aşınca seyf-ü seferdir

Yüz atlımız bin atlıya bedeldir

Dönerse silaha eli Cerit'in

Pusuya düşmeyin düz edin yolu

Sıcağa vurmayın evlad ayalı

Varıp konacağın Kırşehir Eli

Keskin'de yayılır malı Cerit'in

Fettah Bey'in fincan gibi gözleri

Ali Bey'in pek tatlıdır sözleri

Burnu hızmalı da Cerid kızları

Del'etti Kul Yusuf'u dili Cerit'in

1813 Çapanoğlu Süleyman Bey'in ölümünden sonra güçlenen Çapanoğulları; Amasya, Maraş, Şarki Karahisar, Sivas, Kayseri, Antep, Adana, Tarsus, Konya, Konya Ereğlisi, Niğde, Nevşehir, Ankara, Halep ve Rakka'da büyük bir nüfuza sahip olmuşlardır.

HABİP COŞKUNSOY

Kaynaklar :

* Dr. İdris Karakuş, Türk Kültüründe Bozlaklar II

* Baki Yaşa Altınok, “Rakka ve Orta Anadolu Ekseninde Bir Oymağın Tarihi”, Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacıbektaş Veli Araştırma Dergisi, S. 21, Yıl: 2002, s. 211-224.