Gurbetlik Zeybeği

Sözü Yoktur. AÇIKLAMA : Eserin ilk halinin notası, derleme bilgileri ile birlikte, yine "Gurbetlik Zeybeği" adı altında, 1996 yılında; "Kültür Bakanlığı, Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü Yayınları: 229, Türk Halk Müziği ve Oyunları Dizisi: 15, TÜRK HALK EZGİLERİ -II-" adlı kitapta (sayfa, 88-89) ve 1999 yılında da (bu kitaptan alıntı yaparak) üstat Erdal İyiöz'ün hazırlayıp kamuoyuna sunduğu; "TEKE YÖRESİ, ANTALYA TÜRKÜLERİ VE OYUN HAVALARI" adlı kitapta (sayfa, 196-197) yer almıştır. Zeybeğin adının esin kaynağı; kendisi veya sevdiği (ya da sevdikleri) gurbette olup da (karşılıklı) "özlem" duyguları içerisinde kalma, yani "hasretlik çekmedir". Has-Eli'nde, söz konusu bu duruma işaret etmek için, eski insanlarca kullanıla gelmiş (hasretlik çekme-çekmek yerine) "gurbatlık-gurbetlik çekme-çekmek" ifadesi vardır. Eserin adı, işte bu tabir yaşasın diye, özellikle verilmiştir. Metronom, görece hızlı ve dinamik sayılabileceğinden dolayı ezginin usulü 9/8'lik mertebede değerlendirilmiştir. Ancak 9/4'lük mertebede değerlendirilmesinde de herhangi bir sakınca doğmayacaktır. Notasyon, Üç Telli Cura (Cura-Bağlama) sazında "Tezenesiz İcra Tekniği-Tezenesiz Teknik" özelinde sadeleştirilerek yapılmıştır. Akort sisteminden ve icra biçiminden kaynaklanan (önemli sayılabilecek) bazı ayrıntılar ise, basamak notalarla aktarılmıştır. Gerekli hallerde, ezgide; hem bağlama ailesinin bozuk ve bağlama düzeninde tezene ile icraya, hem de halk sazlarının toplu icrasına uygun olması için, dokuyu ve özgünlüğü bozmadan daha fazla sadeleştirme yapılabilir. (Eserin; ister bozuk düzeninden, isterse bağlama düzeninden tezene ile icrası durumunda, tezeneli tekniğin gerektirdiği hususlar öncelikli hale gelecektir.) Ezginin (yukarıda sözü edilen kitaplarda yayınlanan) ilk notası, araştırmacılara çeşitli bakımlardan fayda sağlayabileceği düşüncesiyle hem tek sesli, hem de üç telden aynı anda uygulanabilen-duyurulabilen akorları gösterecek şekilde yazılmış idi. Elbette ki, bu akorlar içerisinde bulunan ve sadece ana sesleri-ezgiyi destekleyen 2. ve 3. sesler, ikincil konumdadırlar. Ayrıca sözü edilen notada si perdeleri, 2 komalık bemol değerinde, dolayısıyla fa-diyez perdeleri de 3 komalık değerde ele alınmıştır. Teke Yöresi'nin geleneksel "Üç Telli Cura-Bağlama" sazında komalı icralar için perde bulunmadığından, ezginin daha da geliştirilmiş 2. şekli sayılabilecek mevcut notada 2 komalık si-bemole ve 3 komalık fa-diyeze hiç yer verilmemiştir. Fakat ihtiyaca binaen si perdeleri 2 komalık bemol şeklinde kullanılabilir. Yalnız bu durumda fa-diyez perdelerinin de 3 (veya tercihen 2) komalık değerde icrası gereklilik arz edecektir. (V. Aydın)