Tek Zeybek Varyant

AÇIKLAMA : Söz bölümü de olan bu zeybek; derlendiği ve mevcudiyet bulduğu Has-Eli Bölgesi'nin ve çevresinin, halk oyunları ezgilerinden birisidir. Bu tarz eserlere, adı geçen bölge ile bu bölgenin etki-etkileşim alanını teşkil eden çevre yerlerde, yani bölge ile ortak kültüre sahip yakın ve (görece) uzak çevrede, "Tek Zeybek" denmektedir. Eserin, Has-Eli dolaylarındaki (elde bulunan icranın ana muhteviyatına bağlı kalınarak yazılmaya çalışılan) bu varyantının ses kaydı, 1977-1978 (?) yıllarında; bölgenin köylerinden birisinde gerçekleştirilen bir düğünde, (o dönemlerde Has-Eli’nde henüz elektrik bulunmadığı için, "pil" veya "akü" ile çalışan amfiye bağlı elektro bağlamadan) sürecin "kendi doğal akışında" yapılmıştır. İcracının, (aynı tarih ve yerde, anlık şartlar içerisinde çalıp söylediği) bir adet beyitten müteşekkil, söz ile icrasının ses kaydı da mevcuttur. Sırası gelince, türkünün bu hali, ayrı bir varyant şeklinde yayımlanacaktır. Nota yazımında, az da olsa "sadeleştirme"ye gidilmiştir. İcracının, icra esnasında (sebepli ya da sebepsiz) usul ve ezgi bakımlarından bazı teknik sorunlar yaşadığı ihtimal dahilindedir. İşte, bu ihtimal doğrultusunda; 6’ıncı ölçünün sonu itibariyle 7’inci, 8’inci ve 9’uncu ölçülerde (özellikle usulün 3'lü kısmı öncelenerek) "nota gruplaması" yapılmamış olup, gruplamaya ve aksamaya dayalı "vurgulama biçimi" sanatçıların (yorumcuların) tercihine bırakılmıştır. (Not: İcracının, -kayda alınmış bulunan- söz ile icrasının hem saz bölümünün aynı ölçülerinde hem de söz bölümünün bazı ölçülerinde, benzer uygulamalar -tereddütler ? mevcuttur. Keza eserin diğer varyantında böylesi bir durum ile karşılaşılmamaktadır. Ancak bütün bu uygulamalar "kişisel algı ve yorum" bağlamlarında ele alınabilir.) Nihayetinde bahis konusu ölçülerin nota değerleri toplamı (bütünsellik devam ettirilerek) 9/8'lik usule denk düşecek şekilde planlanıp yazılmıştır. Çünkü ezginin, "zeybek oyunu için icra edilme önceliği" vardır. Dolayısıyla (bu ölçülerde) ezginin 3'lüsünde (ve elbette ki, usulünde) herhangi bir değişiklik yapılır ise (zeybek oynanır iken) "sıkıntı yaşanması" kesin bir hal alır veya alacaktır. Diğer yandan, aynı zamanda "gezenek" (gezenleme-gezinti) kısmı olan söz bölümünde oyun oynanmadığı (ve gelenek icabı, zaten oynanmaması gerektiği) için, söz bölümünün ölçü yapısında meydana gelebilecek farklılık (ya da farklılıklar) herhangi bir soruna sebebiyet vermeyecektir. (Veysel Aydın)